Werkwoorden in de verleden tijd
Wandelde of wandelte? Werkte of werkde? Voor de meeste werkwoorden is er een trucje dat altijd werkt, en dat heet ‘t kofschip. Voor de rest is er iets beters dan een regel: je eigen oor.
Hoe je deze les gebruikt
- Weinig tijd? Lees de blauwe “Onthoud dit”-blokjes en de kofschip-tabel, en maak de tussenvragen.
- Iets niet duidelijk? Klap de “Meer uitleg”-blokken open.
- Gele blokken laten zien hoe je dit op de doorstroomtoets terugziet.
- Paarse blokken zijn verdieping, handig als je richting havo of vwo werkt.
Eerst kijken: nu of toen?
Een veelgemaakte fout bij deze opgaven is niet de spelling, maar de tijd.
Bij de meeste opgaven staat een aanwijzing: tt (nu) of vt (toen). Die staat er niet voor de sier. Wie hem overslaat, schrijft soms een goed gespelde vorm op die toch fout is, omdat hij in de verkeerde tijd staat.
Lees de aanwijzing, en zeg de zin dan hardop met gisteren of nu ervoor. “Gisteren wandelden wij langs het kanaal” klinkt vanzelf goed; “gisteren wandelen wij” niet. Je oor doet hier het meeste werk.
Zwakke werkwoorden: ‘t kofschip
De meeste werkwoorden krijgen gewoon een uitgang. De vraag is alleen: -te of -de?
Bij zwakke werkwoorden verandert het woord zelf niet; er komt alleen iets achter. Welke uitgang, hangt af van de laatste letter van de stam, dus van de vorm die bij ik hoort (leren wordt leer, hopen wordt hoop).
Zit de laatste letter van de stam in het woord ‘t kofschip (t, k, f, s, ch, p)? Dan komt er -te achter. Anders -de. Met meer dan 1 persoon komt er een n bij: -ten of -den.
| Werkwoord | Stam | Laatste letter | Verleden tijd |
|---|---|---|---|
| werken | werk | k: zit erin | werkte / werkten |
| hopen | hoop | p: zit erin | hoopte / hoopten |
| fietsen | fiets | s: zit erin | fietste / fietsten |
| wandelen | wandel | l: zit er niet in | wandelde / wandelden |
| leren | leer | r: zit er niet in | leerde / leerden |
Meer uitleg: waarom werkt ‘t kofschip eigenlijk?
De letters in ‘t kofschip zijn allemaal stemloos: je stembanden trillen er niet bij. Leg je hand op je keel en zeg “kkk” en daarna “ggg”. Bij de g voel je trilling, bij de k niet.
Na een stemloze klank is het voor je mond makkelijker om een t te zeggen dan een d. Probeer maar: “werkde” kost moeite, “werkte” rolt eruit. De regel legt dus alleen vast wat je mond toch al doet. Daarom kun je hem ook controleren door het woord gewoon hardop te zeggen.
Let op: soms hoor je een andere klank dan de letter in het werkwoord. De stam van verhuizen is verhuis, met een s-klank, maar het werkwoord heeft een z. Kijk daarom bij twijfel naar het hele werkwoord: staat daar een z of een v, dan hoort er -de bij (verhuisde, leefde).
Sterke werkwoorden: de klank verandert
Bij een kleine groep werkwoorden werkt ‘t kofschip niet, en dat merk je meteen.
Bij schrikken zeg je niet “schrikte” maar schrok. Bij zwemmen niet “zwemde” maar zwom. Dit heten sterke werkwoorden: er komt geen uitgang achter, maar de klank in het midden verandert.
Je kunt niet aan een werkwoord zien of het sterk is. Maar je hoeft ze ook niet uit je hoofd te leren, want de meeste gebruik je elke dag. De test is simpel: zeg de zin hardop met “gisteren” ervoor en schrijf op wat je vanzelf zegt. Bij sterke werkwoorden komt de goede vorm er zonder nadenken uit: het klinkt raar als je hem fout doet.
Die derde optie hierboven is een valkuil die vaak terugkomt: geschrokken bestaat wel, maar het is een voltooid deelwoord. Dat hoort bij zijn of hebben: “wij zijn geschrokken”. Staat dat er niet, dan hoort er gewoon een verleden tijd. Daar gaat les 3 over.
Een of meer?
Dezelfde vraag als bij de tegenwoordige tijd, en net zo makkelijk over het hoofd te zien.
Ook in de verleden tijd verandert de vorm mee met het onderwerp. Bij 1 persoon eindigt hij op -te of -de; bij meer dan 1 komt daar een n bij. De monteur werkte, maar de monteurs werkten.
Zoek dus ook hier eerst het onderwerp met de vraag wie of wat?, en pas dan de vorm. Let op zinnen waarin er iets tussen staat: De doos met alle oude schriften stond nog op zolder: de doos stond er, niet de schriften.
Kun je dit nu?
Tik aan wat je beheerst. Twijfel je ergens? Scroll terug naar dat onderdeel.
Meer vragen maken over dit onderwerp?
In de proefweek oefent je kind onbeperkt, met steeds nieuwe opgaven. Munan laat zien welke denkfout achter een fout antwoord zit, en zet oefenstof klaar op precies die fout.
- Vandaag meteen beginnen, zonder betaalgegevens.
- Dag 5 krijg je een overzicht van wat je kind deed.
- Dag 7 beslis jij. Verder oefenen? Dan betaal je één keer, vanaf € 14,95. Niets doen? Dan stopt het vanzelf.
Geen abonnement en er wordt nooit iets afgeschreven. Vergelijk Basis en Premium
Klaar met lezen? Ga oefenen, dan blijft het pas echt hangen.
Naar de oefenvragen →