Het voltooid deelwoord: gebeurd of gebeurt?
Dit is een van de bekendste spelfouten van het Nederlands, en ook volwassenen maken hem vaak. Toch los je hem op met 2 vragen, als je ze in de goede volgorde stelt.
Hoe je deze les gebruikt
- Weinig tijd? Lees de blauwe “Onthoud dit”-blokjes en leer de achterzet-test. Daar kom je een heel eind mee.
- Iets niet duidelijk? Klap de “Meer uitleg”-blokken open.
- Gele blokken laten zien hoe je dit op de doorstroomtoets terugziet.
- Paarse blokken zijn verdieping, handig als je richting havo of vwo werkt.
Eerst herkennen, dan pas spellen
De meeste fouten ontstaan niet bij het schrijven, maar een stap eerder.
Kijk naar deze twee zinnen:
| Zin | Wat is het? | Schrijfwijze |
|---|---|---|
| Er is iets vervelends gebeurd. | voltooid deelwoord | met een d |
| Dat gebeurt hier elke dag. | persoonsvorm | met een t |
Ze klinken precies hetzelfde. Het verschil zit niet in de klank maar in wat het woord in de zin dóét. Daarom is de eerste vraag nooit “d of t?” maar: wat voor woord is dit eigenlijk?
Zoek naar is, zijn, was, waren, heeft, hebben, had, wordt of worden. Staat zo’n woord in de zin, dan hoort er vaak een voltooid deelwoord bij. Staat het er niet, kijk dan of het woord vlak vóór een zelfstandig naamwoord staat (de verhuisde buren). Zo niet, dan is het meestal een gewone persoonsvorm en gelden de regels uit les 1.
De achterzet-test
Één trucje, en je hoeft niet meer te gokken tussen d en t.
Weet je eenmaal dat het een voltooid deelwoord is, dan is de vraag: eindigt het op een d of een t? Dat hoor je niet, behalve als je er een woord achter zet. Dan komt de letter tevoorschijn.
Zet het deelwoord voor een zelfstandig naamwoord en luister:
de verhuisde buren → je hoort een d → dus: verhuisd.
de gewerkte uren → je hoort een t → dus: gewerkt.
Het maakt niet uit of de zin die je maakt gek klinkt. Je zegt hem alleen in je hoofd. “De gebeurde dingen” is geen mooi Nederlands, maar je hoort wel meteen die d.
Meer uitleg: waarom werkt de achterzet-test?
In het Nederlands klinkt een d aan het eind van een woord altijd als een t. Dat heet verscherping: hond zeg je als “hont”, hand als “hant”. De letter is er wel, je hoort hem alleen niet.
Zet je er een klinker achter, dan staat de d ineens midden in het woord, en daar klinkt hij weer als een d. Vergelijk: hond (hont) tegenover honden (honden). Dat is precies wat de achterzet-test doet: hij haalt de letter van het eind van het woord zodat je hem kunt horen.
Hetzelfde trucje werkt trouwens bij gewone woorden: twijfel je tussen hond en hont? Denk aan honden.
‘t Kofschip komt terug
Als je de test niet vertrouwt, is er nog een tweede weg.
Bij zwakke werkwoorden bepaalt dezelfde regel als in les 2 of het een d of een t wordt. Zit de laatste letter van de stam in ‘t kofschip (t, k, f, s, ch, p), dan eindigt het deelwoord op een t. Anders op een d.
| Werkwoord | Stam | In ‘t kofschip? | Voltooid deelwoord |
|---|---|---|---|
| werken | werk | ja (k) | gewerkt |
| hopen | hoop | ja (p) | gehoopt |
| bellen | bel | nee (l) | gebeld |
| verhuizen | verhuis | nee (z in het werkwoord) | verhuisd |
Let op die laatste rij. De stam van verhuizen eindigt op een s, en de s zit in ‘t kofschip, maar het werkwoord heeft een z. Bij deze regel kijk je naar het hele werkwoord, niet naar de stam. Datzelfde geldt voor werkwoorden met een v, zoals leven: geleefd, met een d.
Sterke deelwoorden eindigen op -en
Een grote groep ontsnapt aan de hele d-of-t-vraag.
Net als bij de verleden tijd zijn er sterke werkwoorden, en hun voltooid deelwoord eindigt niet op een d of een t maar op -en: gekozen, geschreven, gezwommen, geschrokken. Daar hoef je dus niet te twijfelen.
Ook hier: je hoeft ze niet te leren. Zeg de zin hardop met “heeft” of “is” erin, en de goede vorm komt er vanzelf uit. “Ze heeft het verslag geschreven” zegt iedereen zonder nadenken; “geschrijfd” zou meteen raar klinken.
Als het deelwoord iets beschrijft
Soms komt er nog een -e bij. Ook dat hoor je, als je erop let.
Een voltooid deelwoord kan ook vóór een zelfstandig naamwoord staan en er iets over zeggen: een geopende brief, de gebruikte fiets. Dan krijgt het vaak een -e erbij. Sterke deelwoorden op -en, zoals de gesloten deur, krijgen geen -e.
De vuistregel: staat het deelwoord vlak vóór een zelfstandig naamwoord, dan meestal met -e (behalve bij sterke deelwoorden op -en, zoals de gesloten deur). Staat het na een vorm van zijn of hebben, dan zonder. Vergelijk: de brief is geopend tegenover een geopende brief.
Kun je dit nu?
Tik aan wat je beheerst. Twijfel je ergens? Scroll terug naar dat onderdeel.
Meer vragen maken over dit onderwerp?
In de proefweek oefent je kind onbeperkt, met steeds nieuwe opgaven. Munan laat zien welke denkfout achter een fout antwoord zit, en zet oefenstof klaar op precies die fout.
- Vandaag meteen beginnen, zonder betaalgegevens.
- Dag 5 krijg je een overzicht van wat je kind deed.
- Dag 7 beslis jij. Verder oefenen? Dan betaal je één keer, vanaf € 14,95. Niets doen? Dan stopt het vanzelf.
Geen abonnement en er wordt nooit iets afgeschreven. Vergelijk Basis en Premium
Klaar met lezen? Ga oefenen, dan blijft het pas echt hangen.
Naar de oefenvragen →