Waar onze naam vandaan komt
Munan is geen verzonnen woord. Het is een van de oudste die onze taal kent — en het is ook van ons: het komt uit het Germaanse erfgoed waar het Nederlands bij hoort. In het oud-Germaans betekende munan: denken, onthouden, in gedachten houden. Het stamt van dezelfde wortel als het Engelse mind, het Latijnse mens (geest) en memini (ik herinner me), en het Sanskriet manas. Duizenden jaren, één idee: echt begrijpen en onthouden.
Uit datzelfde woord komt Munin — de raaf van de god Wodan (in het noorden Odin, van onze woensdag) die “Herinnering” heet. Elke ochtend vloog hij uit over de wereld om te kijken en te leren, en ’s avonds bracht hij alles terug. Van de twee raven van de god — Gedachte en Herinnering — vreesde hij het verlies van de Herinnering nog het meest. Want een gedachte die wegvliegt komt wel terug; wat je vergeet, ben je kwijt.
Dat is precies wat wij willen. Niet dat een kind een keer het goede vakje aankruist en het daarna weer vergeet — maar dat het echt snapt waar het misging, en het onthoudt. De score van vandaag zegt weinig; wat blijft hangen, telt.
Munan. Onthouden wat je leert.
(uitspraak: moe-nan)
Meer weten — het verhaal achter de naam
Odin — de god die betaalt voor wijsheid
Odin (bij ons Wodan) is de oppergod van de Noorse mythologie, maar zijn kern is kennis en wijsheid. Zijn hele verhaal draait om het idee dat wijsheid niet gegeven wordt maar verworven, tegen een prijs. Bij de bron van Mimir, onder de wereldboom Yggdrasil, mocht hij pas drinken uit het water van wijsheid nadat hij er een oog voor had geofferd — sindsdien is hij eenogig. En hij hing negen nachten aan de wereldboom om de runen — het schrift, de kennis — te winnen. Het thema onder alles: de grootste kennis kost de grootste inspanning.
De twee raven — Huginn en Muninn
Odin heeft twee raven op zijn schouders; hij heet daarom ook wel de “raven-god”. Ze zijn verlengstukken van zijn eigen geest: Huginn = “Gedachte”, Muninn = “Herinnering”. Elke ochtend stuurt hij ze uit; ze vliegen over de hele wereld, zien en horen alles, en keren ’s avonds terug om het in zijn oor te fluisteren. Denken dat eropuit trekt om te kijken, en geheugen dat terugbrengt en bewaart — samen de bouwstenen van wijsheid.
In een beroemde strofe zegt Odin dat hij zijn beide raven elke dag over de wereld ziet vliegen — en dat hij, al vreest hij dat Gedachte niet terugkeert, nóg meer vreest voor Herinnering. Verlies je je gedachte, dan ben je even de weg kwijt; verlies je je geheugen, dan verlies je jezelf. Zelfs de god van de wijsheid vreest het verlies van het geheugen het meest.
En Nederland? Wodan is Odin
Nederlands is een West-Germaanse taal; het Oudnoors van de verhalen is Noord-Germaans — neefjes en nichtjes, allebei uit het Proto-Germaans. Het woord munan bestond in alle takken, ook bij de voorouders van het Nederlands (geattesteerd in het Oudsaksisch en Oudhoogduits). En de goden waren gedeeld: Odin heette bij ons Wodan. Het bewijs zit in de weekdagen — woensdag = “Wodans dag”, donderdag = Donar/Thor, vrijdag = Frigg/Freya. Eerlijke nuance: er is geen “Nederlandse Edda” — de rijke raven-verhalen zijn alleen in de Noorse (IJslandse) bronnen bewaard; de god is gedeeld erfgoed, de gedetailleerde overlevering is Noors.
De precieze betekenis van Muninn is onder taalkundigen omstreden en wordt meestal vertaald als “herinnering” of “geheugen”. “Germaans” verwijst hier naar een taal- en cultuurfamilie.